Adoptiegraf reservekapitein Jan Koolhaas
Ter herinnering aan reservekapitein Jan Koolhaas.
In het afgelopen jaar(maart 2026) adopteerde ik het oorlogsgraf van reservekapitein Jan Koolhaas op de algemene begraafplaats in Dordrecht. Deze adoptie kwam tot stand nadat ik door de kleinkinderen van de kapitein was uitgenodigd om de herbegrafenis bij te wonen, die in september 2025 plaatsvond. Kapitein Koolhaas was een van de vele militairen wier verhaal ik beschreef in het boek Oorlogsgraven op het Eiland van Dordrecht. In maart 2024 werd ik benaderd door Engel Koolhaas, de kleinzoon van Jan Koolhaas. Engel had, met het oog op de komende herbegrafenis, enkele vragen over de omstandigheden rondom het sneuvelen van zijn opa. Het toeval wilde dat ik op dat moment nog volop aan het werk was aan mijn boek, waardoor de nodige informatie vlot kon worden uitgewisseld. Engel kon mij bovendien een prachtige foto van Jan Koolhaas leveren, die dan ook in het boek is opgenomen.
Niet veel later gaf ik een rondleiding in het museum 1940-1945 in Dordrecht, waarbij ik Caroline Koolhaas ontmoette, eveneens een kleinkind van Jan Koolhaas. Zo kwam het dat ik in juni 2025 door de kleinkinderen werd uitgenodigd om zijn herbegrafenis bij te wonen, die in september 2025 zou plaatsvinden. En zo geschiedde. Op 18 september 2025 werd reservekapitein Jan Koolhaas met militaire eer herbegraven op het Erehof van de begraafplaats in Dordrecht. Het was bijzonder om hierbij aanwezig te zijn. Omdat de kleinkinderen op flinke afstand van Dordrecht wonen, besloot ik het voorstel te doen om het graf te adopteren. Zo is er altijd iemand die namens de familie zo nu en dan een bloemetje kan neerleggen en de toestand van het graf kan controleren. De familie Koolhaas stond hier dan ook zeer positief tegenover. In maart 2026 adopteerde ik het graf van Jan Koolhaas.
Over reservekapitein Jan Koolhaas
Jan Koolhaas werd geboren op 11 september 1904 in Leimuiden. Hij kwam uit een gereformeerd gezin. Zijn ouders waren Bernardus Koolhaas en Neeltje Sophia Engel. Jan volgde middelbaar onderwijs, gevolgd door vijf jaar H.B.S. Hij werd graanhandelaar van beroep. Op 16 mei 1929 trouwde hij in Mijdrecht met Alida Jozina Engel. Het stel kreeg zes kinderen: Bernhard, Johan Peter Engel, Jan, Jozina Alida Catharina, Reinder Jacob en Neeltje Sophie.
Op 6 oktober 1924 werd Jan als gewoon dienstplichtige ingelijfd bij het 4e Regiment Infanterie. Hij behoorde tot de lichting 1924 uit Leimuiden en werd bestemd voor de opleiding tot reserveofficier. Op 24 juni 1925 werd hij bevorderd tot vaandrig. Vervolgens werd hij overgeplaatst naar het Regiment Wielrijders, waar hij op 11 december 1925 werd bevorderd tot reserve-tweede luitenant en op 16 november 1929 tot reserve-eerste luitenant. Op 1 maart 1939 werd Jan overgeplaatst naar het 1e Regiment Wielrijders en op 24 augustus werd hij gemobiliseerd. Op 30 oktober 1939 werd hij bevorderd tot reservekapitein waar hij gedurende de mobilisatie en de Meidagen van 1940 zou dienen.
Staat van dienst Kapitein Koolhaas
Hieronder de dienstplichtkaart en de staat van Dienst van Kapitein Jan Koolhaas.
De gebeurtenissen tijdens de oorlogsdagen
Tijdens de mobilisatie was kapitein Jan Koolhaas ingedeeld bij de 1e Compagnie van het IIe Bataljon van het 1e Regiment Wielrijders. Hij was compagniescommandant van deze eenheid. Het IIe bataljon bevond zich in Heeze, in de buurt van Eindhoven, bij het uitbreken van de oorlog op 10 mei 1940. Op die dag werd de afmars richting de Vesting Holland ingezet. Het IIe Bataljon marcheerde via Geldrop – Tongeren richting Woensel, en vandaar naar Boxtel – Haaren – Uden. Uiteindelijk werden op 10 mei Waalwijk en Drongelen bereikt en rond 01.30 uur in de nacht Gorinchem. Op 11 mei vertrok het bataljon richting Bleskensgraaf en Oud-Alblas, en vandaar uit naar Dordrecht, waar het op 12 mei rond 01.00 uur aankwam. Het bataljon had eindelijk Dordrecht bereikt.
Op 12 mei kreeg de Lichte Divisie, waar 1-II-1 R.W. onderdeel van was, de opdracht om het Eiland van Dordrecht te zuiveren van Duitse aanwezigheid. Hiervoor werd een plan opgesteld dat uit drie fasen bestond. Elke fase had een eigen doellijn die door de oprukkende wielrijdersbataljons bereikt moest worden. Het bataljon van Jan Koolhaas, II-1 R.W., stond onder bevel van majoor Kloppenburg en vormde de rechtergroep. III-2 R.W. onder majoor Van Bosch vormde de middelste groep en I-2 R.W. onder majoor Eggens de linkergroep. Alle wielrijdersbataljons zouden, ondersteund door troepen van de Groep Kil, naast elkaar optrekken naar de verschillende doellijnen.
- Doellijn A: de spoorlijn tussen Zwijndrecht en Sliedrecht
- Doellijn B: de oost-west lopende weg tussen Kop van ’t Land en Wieldrecht
- Doellijn C: de zuidrand van de Oude en Nieuwe Beerpolder – Louisapolderse dijk – Noorderdiep
Pas wanneer alle troepen aansluiting hadden gemaakt, zouden de groepen oprukken naar de volgende doellijn.
Het bataljon van Jan Koolhaas ontplooide zich op 12 mei in de richting van Krispijn, via de sector tussen de spoorbrug en de tunnel. Er werd een gereedstellingspositie ingenomen langs de Krispijnseweg en men begon met het doorzoeken van de huizen. Rond 14.30 uur kregen de wielrijders die zich langs de oostzijde van de Krispijnseweg hadden opgesteld hevig vuurcontact met Duitse parachutisten van I./FJR 1. Bij het daaropvolgende vuurcontact sneuvelde één wielrijder en raakten zes man gewond. Kapitein Koolhaas raakte ernstig gewond toen hij met enkele van zijn mannen ter hoogte van de Julianakerk probeerde de Krispijnseweg van oost naar west over te steken, om zo een betere uitgangspositie te creëren. Hij werd weggesleept door dienstplichtig soldaat H.P. van Veen, die het volgende verklaarde:
“Ik was meer naar voren gegaan – ging terug – en zag den Kapt. Koolhaas gewond liggen toen ik over het muurtje sprong van een tuintje tegenover de kerk, om dekking te zoeken. Ik kwam daardoor in het grasperkje waar de Kapt. lag. Voor dien den tijd had ik hem niet gehoord door het lawaai. De Kapt. lag op zijn rug te kermen en zei: ‘help mij’. Toen ik daar stond met den Kapt. in mijn armen werd ik bevuurd en moest ik al dragende dekking zoeken achter de muurtjes. De deur van het huis waar ik hem binnendroeg moest ik forceeren, door er verschillende trappen tegen te geven – ik kon niet bellen -. Ik heb hem er alleen binnengedragen. Andere menschen zag ik niet, die hadden dekking gezocht. In het huis waren een oude man en vrouw. Ik heb den Kapt. op den looper op den grond gelegd. Hij bloedde erg. Hij vroeg mij om een dokter te waarschuwen. Ik nam een fiets – de weg lag onder vuur – onder de tunnel waarschuwde ik een dokter van het Roode Kruis.
Pas rond 19.00 uur slaagde een arts erin de gewonde kapitein te bereiken. Jan Koolhaas werd overgebracht naar de Particuliere Ziekenverpleging aan de Ceramstraat in Dordrecht. Daar bezweek hij op 13 mei 1940 aan zijn verwondingen.
Postuum onderscheiden
Kapitein Koolhaas werd wegens zijn moed postuum onderscheiden met het Bronzen Kruis: “Op 12 mei 1940 met veel moed zijn compagnie aangevoerd in een straatgevecht te Dordrecht en daarbij gesneuveld”
De medailles, keurig opgemaakt ziet u hier op de foto. Links het Bronzen Kruis, rechts het Oorlogsherinneringskruis met mei 1940 gesp.
Herbegrafenis – september 2025
Kapitein Koolhaas werd in mei 1940, net als veel van zijn gesneuvelde kameraden, begraven in het massagraf op de algemene begraafplaats in Dordrecht. Hij kwam te liggen in rij 1, graf 23. Op 30 mei werd hij op verzoek van zijn nabestaanden echter herbegraven in een particulier graf in veld N – vak 3 – graf 19. Daar lag hij lange tijd begraven, totdat de grafrechten in 2025 verliepen. Jan Koolhaas werd vervolgens opgegraven door de Bergings- en Identificatiedienst van de Koninklijke Landmacht. In overleg met de familie van de kapitein werd besloten dat hij opnieuw in Dordrecht zou worden herbegraven. Op 18 september 2025 werd hij dan ook onder grote belangstelling, en met militaire eer, herbegraven. Hij heeft een permanente rustplaats gekregen op het Erehof van de begraafplaats in Dordrecht, in vak N – rij 5 – graf 13.
Op 26 mei 2026 is de steen van de Oorlogsgravenstichting bij het graf van Jan Koolhaas geplaatst. Op 14 juni bezocht ik samen met de familie het Ereveld om het nu complete graf van Jan te bekijken.
Adopteren van een oorlogsgraf
Overal in Nederland liggen oorlogsgraven. Dat kunnen Nederlandse oorlogsgraven zijn, maar ook oorlogsgraven van geallieerde soldaten. In sommige gevallen komen deze oorlogsgraven in aanmerking voor adoptie. Zo zijn er veel scholen die oorlogsgraven adopteren maar ook voor particulieren is het mogelijk. De adoptie van een oorlogsgraf houdt in dat dat de adoptant af en toe een bezoek brengt aan het graf en het graf van bloemen voorziet. Ook wordt het zeer op de prijs gesteld als de adoptant zich verdiept in de geschiedenis en het verhaal van de gesneuvelde militair. Op de website van de Oorlogsgravenstichting is het mogelijk om dit verhaal te plaatsen. Aan de adoptie van een oorlogsgraf zijn geen kosten verbonden. Wilt u meer weten over het adopteren van een oorlogsgraf? Raadpleeg dan de website van de Oorlogsgravenstichting-Adoptie . Voor meer informatie over de oorlogsgraven in de regio Dordrecht verwijs ik u graag naar de lijst van oorlogsgraven in de regio Dordrecht op deze website, en mijn boek: Oorlogsgraven op het Eiland van Dordrecht. (Te bestellen via www.boekenbestellen.nl ) De lijst bevat alle oorlogsgraven in de regio Dordrecht met nadere verwijzingen naar de sneuveltoedracht van de betreffende militairen. U vindt de lijst hier: Oorlogsgraven regio Dordrecht .