Oorlogszakboekje en documenten Willem Adriaan Fop Smit
Hieronder ziet u het oorlogszakboekje van Dhr. Willem Adriaan Fop Smit. Willem werd geboren op 13 juni 1914 in Kinderdijk, gemeente Nieuw Lekkerland. Zijn ouders waren Willem Smit en Cornelia Willemina van Aken. Nadat Willem vijf jaar naar de H.B.S. was geweest werd hij op 3 september 1934 ingelijfd bij het 7e Regiment Artillerie als gewoon dienstplichtige uit de gemeente Alblasserdam. Op 1 januari 1938 werd Willem benoemd en aangesteld als reserve tweede luitenant van Speciale Diensten bij het Vrijwillig Landstormkorps Vaartuigendienst. Op 12 april 1939 werd Willem overgeplaatst naar de Militaire Luchtvaart. Hij werd echter weer teruggeplaatst bij de Vaartuigendienst, want tijdens de meidagen was Willem commandant van het detachement Vaartuigendienst groep Lek. De kwartieren van dit detachement waren gevestigd in fort Vreeswijk onder Utrecht. Het detachement hield zich met haar vaartuigen tijdens de meidagen vooral bezig met verkenningen en bewakingstaken. 1 - 2
Willem kwam de meidagen ongeschonden door. Na de bevrijding diende hij als 1ste luitenant bij de gezagstroepen, maar uit zijn staat van dienst blijk niet waar of hoe lang. Na zijn tijd bij het het Militair Gezag, werd Willem op 29 oktober 1948 ingedeeld bij het Regiment Pontonniers. Op 1 mei 1950 kreeg hij eervol ontslag wegens gebreken.
Het oorlogszakboekje
Gevechtsverslagen Detachement Vaartuigendienst Groep Lek - 409 gevechtsverslagen NIMH
In de gevechtsverslagen hieronder leest u meer over de verrichtingen van het Detachement Vaartuigendienst Groep Lek dat onder bevel stond van Willem Adriaan Fop Smit.
Mobilisatiedocumenten
Naast het oorlogszakboekje is er ook nog een Groot Verlofpas. Willem werd op 20 juni 1940 Groot Verlof verleend door de reserve 1e luitenant J. van den Berg. Daarnaast ook nog een document waaruit blijkt dat Willem met particuliere auto naar Kinderdijk mocht terugkeren van zijn commandant. Willem werd met dit document toestemming verleend om van Vreeswijk naar Kinderijk gebruik te maken van zijn particuliere auto. Een Ford met kenteken H21156. De toestemming gold alleen als Willem gebruik maakte van de nog in het reservoir aanwezige benzine. De toestemming is verleend door de Kolonel A. Mulder – chef v.d. staf Groep Lek.
legitimatiebewijzen Militair Gezag en verklaring
Identiteitskaart
Bij dit documentenlot zit ook een officiële identiteitskaart van het militair gezag, gedateerd 29 augustus 1945, uitgegeven kort na de bevrijding. Recht van het midden is een pasfoto van Willem F.A. Smit bevestigd, voorzien van een stempel van het Militair Gezag. De tekst verklaart dat 1ste Luitenant W.A. Fop Smit werkzaam is bij het Militair Gezag, de tijdelijke militaire bestuursorganisatie die direct na de oorlog het civiele bestuur ondersteunde. Onderaan staat de handtekening van Majoor J.H. Houtzager, Militair Commissaris van het district Dordrecht, waarmee het document zijn formele geldigheid krijgt. Rechts staat ook de handtekening van Willem zelf.
Militaire pas
Het tweede document is een officiele militaire pas uit Dordrecht, gedateerd 29 augustus 1945, uitgegeven kort na de bevrijding. Links bovenaan is een pasfoto van Willem F.A. Smit bevestigd, voorzien van een stempel van het Militair Gezag. De tekst verklaart dat 1ste Luitenant W.A. Fop Smit behoort tot het Koninklijke Nederlandsch Leger en is ingedeeld bij het Militair Gezag, de tijdelijke militaire bestuursorganisatie die direct na de oorlog het civiele bestuur ondersteunde. Omdat zijn officiële officiers‑dienstboekje met nummer 439 niet beschikbaar was, fungeert deze pas als vervangend legitimatiestuk. Onderaan staat de handtekening van Majoor J.H. Houtzager, Militair Commissaris van het district Dordrecht, waarmee het document zijn formele geldigheid krijgt.
Verklaring Militair Gezag Het derde document is een officiële verklaring van het Militair Gezag in Dordrecht, opgesteld op 20 mei 1945, dus kort na de bevrijding. Het is een schriftelijke machtiging waarin staat dat Willem A.F. Smit, adjunct‑directeur van de E.M.F. in Dordrecht, zich verplaatst voor dringende zaken van nationaal belang. De tekst benadrukt dat hij een geldig persoonsbewijs heeft en dat zowel militaire als civiele autoriteiten hem alle mogelijke medewerking moeten verlenen tijdens zijn reis. Het document draagt de stempel van het Militair Gezag en is ondertekend door S. Valk, kapitein van het Koninklijke Nederlandse Leger, die tekent namens de Majoor en Militair Commissaris van het district Dordrecht. De Engelse vertaling onderaan maakt duidelijk dat het document bedoeld was om ook door geallieerde autoriteiten begrepen te worden.
Het Militair Gezag was de tijdelijke militaire bestuursmacht die direct na de bevrijding de orde en het bestuur in Nederland moest herstellen. Omdat politie, burgemeesters en distributiediensten vaak niet functioneerden, nam het Militair Gezag de leiding over in bevrijde gebieden. Onder luitenant‑generaal Kruls zorgde het voor veiligheid, voedselvoorziening, arrestatie van collaborateurs en het opnieuw opstarten van het civiele bestuur. In Dordrecht lag deze verantwoordelijkheid bij militair commissaris J.H. Houtzager, die ook de inzet van de Binnenlandse Strijdkrachten coördineerde. Het Militair Gezag bleef actief totdat de normale overheid weer voldoende functioneerde en werd daarna geleidelijk opgeheven.
Persoonsbewijs en overige documenten
Bij het documentenlot zit ook het persoonsbewijs van Willem Adriaan Fop Smit en wat documenten van tijdens de oorlog.
Persoonsbewijs
Het persoonsbewijs is uitgegeven op 2 september 1941 in de gemeente Alblasserdam. Willem werd geboren op 13 juni 1914 in Nieuw-Lekkerland. Op 20 augustus 1945 ging hij aan de Burgemeester Jaslaan 6 in Dubbeldam wonen. Bij het persoonsbewijs zit een kaartje met de verplichtingen voor een houder van een persoonsbewijs. Een persoonsbewijs was tijdens de Duitse bezetting het verplichte identiteitsdocument voor iedereen van veertien jaar en ouder in Nederland. Het werd ingevoerd in april 1941 en moest altijd bij zich gedragen worden. Het document bevatte een pasfoto, naam, adres, geboortedatum, beroep, een uniek registratienummer en een vingerafdruk. De bezetter gebruikte het om de bevolking te controleren, persoonsbewegingen te volgen en razzia’s efficiënter uit te voeren. Het persoonsbewijs was moeilijk te vervalsen door de combinatie van papier, stempels, perforaties en de vingerafdruk, maar het verzet ontwikkelde toch methoden om vervalste exemplaren te maken of bestaande documenten te manipuleren. Na de oorlog bleef het nog korte tijd in gebruik, maar verloor snel zijn functie toen de normale civiele administratie werd hersteld.
Vorläufiger Rückstellungsschein
Dit document is een Vorläufiger Rückstellungsschein uit januari 1945, uitgegeven door de Wehrmachtkommandantur Dordrecht. Het betreft een voorlopige terugstelling: een schriftelijke verklaring dat Willem A.P. Smit, geboren in 1914 en woonachtig in Kinderdijk, tijdelijk werd vrijgesteld van inzet voor de Duitse arbeidsdienst. In het formulier staan zijn persoonsgegevens, het nummer van zijn Nederlandse identiteitskaart (de Kennkarte/persoonsbewijs) en zijn functie: volgens zijn papieren bedrijfsleider, feitelijk directeur bij Machinefabriek Smit & Co. in Kinderdijk. De Duitse autoriteiten noteerden dat hij werkzaam was voor de Oberwerfstab Dordrecht die onder de Kriegsmarine viel, wat verklaart waarom zijn arbeid als “dienst van belang” werd gezien. De vrijstelling gold aanvankelijk tot 31 maart 1945, maar een stempel op het document toont dat deze later werd verlengd tot 31 mei 1945. Het stuk draagt meerdere officiële stempels van de Wehrmachtskommandantur Dordrecht en de Kriegsmarine Dordrecht en een handtekening van de oberstleutnant van de Wehrmachtskommandantur Dordrecht.
Gemeindeverwaltung Nieuw Lekkerland
Dit document is een officieel passierschein‑verzoek uit de laatste maanden van de Duitse bezetting. Het is opgesteld door de gemeente Nieuw‑Lekkerland en gericht aan de Duitse bezettingsautoriteiten. De burgemeester verklaart dat Willem Adriaan Fop Smit, geboren in 1914 en woonachtig in Nieuw‑Lekkerland, een Kennkarte met nummer A16‑1591 bezit en regelmatig voor zakelijke doeleinden naar Rotterdam moet reizen. Daarom vraagt de gemeente dat hem een doorgangsbewijs wordt verstrekt voor de veerpont bij Kinderdijk, geldig tot 31 mei 1945. Onderaan staat de goedkeuring van de Ortskommandantur Alblasserdam, voorzien van ondertekening. Het document is ook ondertekend door de burgemeester van Nieuw-Lekkerland, Dhr. J.C. Koert.
Bescheiningung Smit & Co’s machinefabriek
Dit document is een officiële verklaring van Smit & Co’s Machinefabriek N.V. in Kinderdijk. Het is tweetalig — Nederlands en Duits — omdat het bedoeld was om zowel voor Nederlandse als Duitse autoriteiten geldig te zijn. De directeur van de fabriek verklaart hierin dat W.A.F. Smit, geboren in 1914 en woonachtig in Nieuw‑Lekkerland, een persoonsbewijs heeft met nummer A 16/001591 en dat hem een speciale Ausweis is verstrekt. Die Ausweis gaf hem vrijstelling van arbeidsinzet (dwangarbeid) én vrijstelling van krijgsgevangenschap, iets wat alleen werd toegekend aan personen die voor de Duitse oorlogsindustrie of aanverwante diensten noodzakelijk werden geacht. Het document vermeldt het nummer van deze vrijstellings‑Ausweis (5099 G) en dat het origineel in bewaring is bij de directeur van de fabriek. Onderaan staat de handtekening van de directeur, wat in dit geval dezelfde persoon is: W.A. Fop Smit.
Verklaring N.V. Smit & Co’s machinefabriek
Dit document is een officieel bedrijfsverklaring van N.V. Smit & Co’s Machinefabriek in Kinderdijk, opgesteld in juli 1944, midden in de Duitse bezetting. Het is een tweetalig stuk — Nederlands en Duits — omdat het bedoeld was om zowel door Nederlandse instanties als door de Duitse autoriteiten erkend te worden. De verklaring bevestigt dat W.A.F. Smit, geboren op 13 juni 1914 en woonachtig in Nieuw‑Lekkerland, bij de fabriek werkzaam is als directeur/bedrijfsleider. Zijn persoonsbewijsnummer wordt vermeld. Het document draagt het officiële briefhoofd van de machinefabriek, inclusief contactgegevens en verwijzing naar de “Hollandia‑motoren”, een belangrijke productlijn. Onderaan staat een handtekening van Willem F.A. Smit namens de directie en een bedrijfsstempel.
F.Kloos & Zonen’s werkplaatsen verklaring Dit document is een officiële lastgeving van F. Kloos & Zonen’s Werkplaatsen N.V., gedateerd 14 augustus 1940, dus uit de eerste maanden van de Duitse bezetting. Het stuk bevestigt dat W.A.F. Smit, montageleider bij het bedrijf, belast is met herstelwerk aan drie belangrijke Maasbruggen: Venlo, Roermond en Mook. Omdat deze bruggen strategische infrastructuur vormden, was toegang streng gereguleerd. De verklaring geeft Smit formeel toestemming om deze bruggen te betreden en daar werkzaamheden uit te voeren, namens Rijkswaterstaat en de Nederlandse Spoorwegen. Onderaan staat de handtekening van de directie van Kloos & Zonen, gevolgd door een aparte Duitse sectie van de Ortskommandantur Roermond, die dezelfde toestemming bevestigt. Deze Duitse goedkeuring was noodzakelijk omdat de bruggen onder militair toezicht stonden.
