Dordrecht in de oorlog

Een collectie van historische items van de tweede wereldoorlog in Dordrecht.

Dordrecht en omgeving - mei 1940. 

Op deze pagina vind u origineel fotomateriaal van Dordrecht en de omgeving daarvan in mei 1940. 

Hieronder ziet u diverse foto's van de oorlogsschade in Dordrecht ten gevolge van de gevechten tijdens de meidagen. 
Op foto één, De Dubbeldamse weg Zuid in Dordrecht. De huizen zijn vernield tijdens de meidagen. Volgens ooggetuigen zouden de huizen vernield zijn omdat de Duitsers granaten naar binnen wierpen nadat zij Nederlandse patroonhulzen bij een Nederlandse jongen in zijn zak vonden maar de huizen kunnen ook vernield zijn door Nederlandse artillerie. Vast staat in ieder geval dat de huizen tijdens de meigevechten vernield zijn. *1
De tweede foto is de uitgebrande goederenloods aan de Spoorweghaven. Deze lag tussen de Nederlandse troepen onder leiding van 2e luitenant Plasschaert die zich in de Electromotorenfabriek op de achtergrond hadden genesteld en de Duitse stellingen. De schade is aanzienlijk en dat is niet verwonderlijk gezien het feit dat de loodsen tussen beide strijdende partijen inlag. Ook ziet men een foto van het rangeerterrein aan de burgemeester de Raadtsingel welke evengoed door de gevechten totaal vernietigd is. 


Hieronder ziet u op foto 4 het uitgebrande en vernietigde Dordtwijck. Dordtwijck werd ofwel tijdens gevechten tussen Duitse parachutisten vernietigd , of door een Nederlandse artilleriebeschieting nadat ze de plek hadden opgegeven. 
De volgende foto is er één van het Wilgenbosch. Op de voorgrond ziet men  de vernielde wasserij Weltrevreden ten gevolge van de gevechten. Rechts in beeld de EMF. Foto 6 is een opname van de hoek Hooge Bakstraat en het Rozenhof. Ook hier is de schade erg groot ten gevolge van de gevechten.


Foto 7 hieronder is wederom een beeld van de oorlogsschade aan de hoek Rozenhof/Havenstraat door gevechten tussen Nederlandse militairen en Duitse parachutisten. Foto 8 is een opname gemaakt in Dordrecht van oorlogsschade op 10.10.1940 volgens het opschrift. De foto is zeer waarschijnlijk gemaakt op de Wieldrechtse Zeedijk. 


De volgende foto's tonen algemene beelden tijdens of kort na de meidagen van 1940 in Dordrecht. 

Beide foto's zijn genomen vanaf de Zwijndrechtse brug. De eerste door een soldaat die bij de 22 ID ( infanterie division) hoorde. Vermoedelijk dus kort na de meidagen gemaakt. Er is ook hier nog een beetje oorlogsschade te zien als je goed kijkt. De tweede foto is niet minder interessant. De goede kijker ziet namelijk nog de witte vlag boven de toren van de Grote kerk. Dordrecht was toen ontruimd door Nederlandse troepen en de Duitsers namen de stad in bezit. 

Foto 11 is een foto van een Duits veldgraf in Dordrecht. 
Het veldgraf van Oberschütze Werner Freudenberg in Wieldrecht. Oberschütze Freudenberg behoorde tot de PAK Kompanie 14./IR.47 die landde op Vliegveld Waalhaven in Rotterdam. Eén Zug werd naar Dordrecht gestuurd. Mogelijk kwam Oberschütze Freudenberg om tijdens gevechten met 3-4. GB of tijdens een artilleriebeschieting door 23 RA op de Reeweg. *2



Foto 12 is een foto van Duitse troepen van de 9e panzerdivisie op de Rijksstraatweg. Op de achtergrond is de Dokbrug nog te zien. In het gras liggen wat soldaten te ontspannen. De foto zal daarom pas na de strijd gemaakt zijn. Op 13 mei waren de pantsertroepen namelijk nog volop in de strijd met Nederlandse soldaten in de binnenstad. De over het algemeen ontspannen indruk op de foto zal erop wijzen dat de deze vermoedelijk op 14 mei of zelfs later is gemaakt. 

De foto erna is een zeer treurige foto van Nederlandse soldaten van Bataljon Ravelli die op de Rijksstraatweg, (de huidige Mijlweg) in een dodelijke hinderlaag liepen. De voorhoede van het Bataljon Ravelli, vernoemd naar de commandant van het Bataljon bestond uit 1-I-34 Regiment Infanterie 
( RI ) en 1-II-28.RI. Het bataljon had de opdracht om in de vroege ochtend van 11 mei contact te zoeken met Nederlandse eenheden in het Zuiden van Dordrecht. In plaats van dat het bataljon daadwerkelijk contact maakte met eigen troepen liepen zij recht in de verdediging van de Duitse parachutisten die zich verschanst hadden in de omgeving van de Weeskinderendijk. De voorhoede was kansloos in het gevecht dat daarop uitbrak. Het leidde tot een bloedbad onder de Nederlandse troepen. Op de locatie van de foto sneuvelden 12 Nederlandse militairen. Velen werden gevangen genomen. In de gevechten die daarop volgden was de chaos onder de troepen compleet waardoor er nog meer Nederlandse soldaten sneuvelden of gevangen werden genomen. *3

De vooralsnog laatste foto (14) is een interessante opname. We zien hier namelijk een mengelmoes van luchtlandingstroepen. Zo zijn de twee militairen links op de grond op hun knieën parachutisten van Fallschirmjäger Regiment 1. Vooral de linke para is opvallend omdat hij zijn helm met modder gecamoufleerd heeft. Een veel gezien gebruik bij parachutisten van het 2e bataljon bij Moerdijk. Achter hem staat een militair die net wegkijkt van het Fallschirmjäger Regiment 2. Hij heeft parachutistenuitrusting zoals een vroeg model patronengordel voor parachutisten. Hij draagt echter nog niet de M38 springhelm zoals zijn collega's van FJR 1. Dit is mede omdat FJR 2 nog niet getraind was als parachutist bij de inzet van het regiment in Nederland. Rechts van de knielende parachutisten zit een luchtlandingsmilitair die een vliegoverall lijkt te dragen. Zijn collega achter hem heeft dit ook. Wellicht vliegers van een Ju52 transportvliegtuig welke landden op Waalhaven. De overige militairen dragen Heer insignia op hun uniformen. Dat betekend dat zij tot de Duitse landmacht behoorden, vermoedelijk bij de 22e Luftlandedivision welke in wezen een gewone infanteriedivisie was maar werd ingevlogen op Waalhaven. De combinatie van de aanwezige militairen maakt dat deze foto vrijwel zeker in de regio Dordrecht is gemaakt.  


Hieronder zien we nog eens twee foto's van eenheden van de 9e panzerdivision in Dordrecht op de Rijksstraatweg. De foto's zullen haast wel van na de gevechten zijn, gezien de grote hoeveelheden burgers die zeer dichtbij naar de voertuigen staan te kijken. De foto's maken een ontspannen indruk. Alsof men zich al geschikt heeft naar de bezetting. Op beide foto's zien we duidelijk de Dokbrug. Op de tweede foto is ook zeer prominent de Dordtse Grote Kerk te zien. Diezelfde Grote Kerk is prominent in beeld op de laatste foto waar een grote witte vlag de top siert. Op 13 mei werd het de Nederlandse militaire leiding pijnlijk duidelijk dat een verdere verdediging van Dordrecht zinloos werd en trokken alle Nederlandse troepen zich terug uit de stad. Vanaf dat moment werd Dordrecht een Open stad en konden de Duitsers de stad eigen maken. 


De foto hieronder is gemaakt op de Elfhuizen, ter hoogte van de Spuibrug. De muren van het gebouw op de achtergrond is van het huidige café de Pul. We zien een Nederlands PAG ( pantser afweer geschut). Op 13 mei 1940 trokken Duitse tanks de Dordtse binnenstad binnen. Als reactie hierop trokken de Nederlandse eenheden in de stad zich terug op het centrum achter de bruggen over het water, welke een barrière zouden vormen voor de Duitse tanks. De Nederlandse militairen die met dit geschutstuk de Spuibrug verdedigden hadden de instructie gekregen van een ordonnans van de Overste Mussert om niet op de tanks te vuren omdat de overtuiging bestond aan Nederlandse zijde dat het hier Franse tanks betrof. Nog voor de eerste Duitse tank de brug naderde zagen twee pontonniers ( vaandig F. Kouwenhoven en sergeant M. van der Houten) de kans om de brug open te draaien. Er ontstond nu verwarring onder bemanning van het PAG geschut. Wel of niet vuren? De tank had volgens Sergeant P. Hordijk een oranje lap op de motorkap en toen de luitenant Davidson die ook ter plekke was met een rood witte Nederlandse vlag liet wapperen werd er aanvankelijk van beide zijden niet gevuurd. De tankcommandant zwaaide vanuit de tankkoepel en het voertuig reed door tot aan de Spuibrug. Nu begon het plotseling wild te vuren Hierop vuurde de PAG op de Duitse tank waarvan de laatste getroffen werd. Korte tijd later kwam er nog een tank welke achter de uitgeschakelde eerste tank ging staan en begon te vuren. Een duel tussen het PAG geschut en de tweede tank volgde waarbij het PAG geschut een treffer moest incasseren. Sergeant Hordijk raakte hierbij ernstig gewond , alsook soldaat B. Dik welke met zijn voet onder het PAG geschut kwam toen deze letterlijk ondersteboven geschoten werd. De tank kon vanwege de brug die omhoog stond niet doordringen tot de binnenstad en reed terug naar het station. Hieronder zien we het betreffende stuk geschut. Zeer duidelijk is de treffer op het pantserschild te zien en de grote schade die is aangericht aan het stuk. De foto is vermoedelijk slechts enkele dagen na het vuurgevecht met de tanks gemaakt. *4

De volgende foto toont ogenschijnlijk Duitse luchtlandingstroepen bij hun Skoda berggeschut. Ze maken gebruik van een buitgemaakte vrachtwagen die zij voor de gelegenheid hebben voorzien van een hakenkruis. Het zijn vermoedelijk eenheden van de Gruppe de boer die op 12 mei 1940 vanaf de Dordtse begraafplaats een aanval richting binnenstad en Krispijn lanceerden. De foto die erop volgt toont eveneens Duitse militairen bij een naar wat het lijkt, vernielde boerderij. De foto is volgens het opschrift in de buurt van Dordrecht en Moerdijk gemaakt op 15.5.1940 op de terugweg vanuit Dordrecht. 

Hieronder vervolgens nog een foto vanaf de Zwijndrechtse brug. We zien de Grote kerk duidelijk op de achtergrond. Wasserij Weltevreden is vernield door de gevechten en er lijkt een begin gemaakt te zijn aan de sloop van het gebouw. Rechts is men begonnen met het herstel van de E.M.F. De foto is vermoedelijk na mei 1940 gemaakt maar toont wel duidelijk de schade aan de omgeving. 
Dan een foto van de Havenstraat, ook hier is begonnen het opruimen van het puin. Er zijn houten planken voor de ramen getimmerd. De huizen werden volledig vernield door de gevechten in de buurt van het spoor. De laatste foto toont het kantorengebouw van de verzekeringsmaatschappij "Holland van 1859" aan de burgermeester de Raadtsingel. 


De twee foto's hieronder zijn gemaakt bij de Openbare Lagere School bij de Admiraal de Ruyterweg. Ook vaak de Admiraal de Ruyterschool genoemd. In mei 1940 was de school het legeringsonderkomen van Kapitein Mantel en zijn 14e compagnie Pionieren. ( 14.C.Pn. ) De school werd al snel door de Duitse parachutisten veroverd en later gebruikt om Nederlandse krijgsgevangen in onder te brengen en burgers die uit hun huizen waren geëvacueerd. De school werd op 11 mei beschoten door Nederlandse artillerie. Hetgeen burgerslachtoffers en slachtoffers onder de krijgsgevangen militairen tot gevolg had. De school brandde volledig uit als gevolg van deze beschietingen. *1


*1 Bron: Dordt Open Stad
*2 Bron: Zuidfront-Holland1940 - Werner Freudenberg
*3 Bron: Zuidfront-Holland1940 - Over Bataljon Ravelli.
*4 Bron: Het boek Opmars naar Rotterdam van E.H. Brongers - Mislukte tankaanval op de Dordtse binnenstad