Dordrecht in de oorlog

Een collectie van historische items van de tweede wereldoorlog in Dordrecht.

De algemene begraafplaats in Dordrecht.

Tijdens de meidagen van 1940 sneuvelden er veel Duitse militairen in Dordrecht en in de regio. Overal op het eiland lagen snel aangebrachte nood en veldgraven van Duitse soldaten. Omdat het Duitse regime wellicht niet de middelen had of nog waarschijnlijker niet de wil had om deze gesneuvelden te repatriëren naar Duitsland, kregen deze gesneuvelden veelal een permanent graf op lokale begraafplaatsen. De begraafplaats in Krispijn is daar een voorbeeld van. Ook aan Nederlandse kant waren het aantal gesneuvelden niet gering. Ook zij kregen in de meeste gevallen een permanente rustplaats op de begraafplaats in Dordrecht. In het geval van Nederlandse gesneuvelden was er soms nog wel sprake van overbrenging naar de geboorte of woonplaats waar zij daar alsnog hun laatste rustplaats kregen. Tijdens de oorlog kwamen er Duitse graven bij op de begraafplaats. Bijvoorbeeld van gewonden die overleden in de Dordtse ziekenhuizen, of slachtoffers van bombardementen. Na de bevrijding had men zijn buik vol van de Duitsers. Men kon ook weinig sympathie opbrengen voor de vele Duitse graven die ons land inmiddels rijk was. Uiteindelijk werden nagenoeg alle Duitse gesneuvelden overgebracht naar Ysselsteyn in de provincie Zuid- Limburg. Hier liggen de meeste Duitsers nu begraven. 

De volgende foto's zijn genomen tijdens de oorlog op de Algemene begraafplaats, deze kennen we nu als het Essenhof. 
De auteurs van de website Zuidfront-Holland hebben erg veel tijd en energie gestoken in het onderzoeken van elke individuele gesneuvelde die viel tijdens de slag om Dordrecht en de regio ten tijde van de meidagen van 1940. Mede dankzij die inzet hebben deze foto's nu een verhaal. 

Wij zullen die website dankbaar als bron gebruiken.

Klikt u hier eens voor de link naar de bron.    

Foto 1: 
De grote graven centraal in de foto zijn de volgende gesneuvelden : Gefreiter Knaute, obergefreiter Bormann en gefreiter Niemeyer.
Zes stukken berggeschut[ Skoda 7,5 cm berghouwwitsers] werden aan de Kampfgruppe de Boer toebedeeld op 12 mei, waaronder de vier op 12 mei aangevoerde stukken van 5./AR.22. De stukken artillerie werden bij de begraafplaats afgeladen en ingezet. Zij werden deels in de straten opgesteld om het station te beschieten. Daarbij werd één stuk door een pontonnier korporaal [ J. Grollé 1.DCP ] vanaf het dak van het paviljoen met een lichte mitrailleur beschoten waarbij de gehele stuks bemanning werd uitgeschakeld. Waarvan vijf man sneuvelden. Dat waren de Unteroffizier Ulmer , obergefreiter Bormann, Gefreiter Niemeyer en Knaute en de kannonier Kahnenbley. 

Gefreiter Hans Lausen :
Op 12 mei voerde 10./ FJR. 1 samen met 11./FJR.1. en enkele stafeenheden een fel gevecht bij Wieldrecht met 4-3 GB. Bij dat gevecht sneuvelden twee man van 10./FJR.1 ( Hans Lausen) en werden de plaatsvervangend compagniescommandant ( Oberleutnant Specht en Feldwebel Wallner ) zwaar gewond.

Schütze Deutsch en Oberleutnant Mann:
IR 72. was de strategische luchtlandingsreserve, toegewezen aan het 7e Vliegerkorps, naar nog niet geoefend voor de luchtlandingsinzet. Het was het onderdeel van 46 ID. Van deze reserve werden het gehele 1e bataljon plus de 6e compagnie van het 2e Bataljon op 10, 11 en 12 mei 1940 op Waalhaven ingevlogen. De 1e compagnie werd ingezet tegen het Westen van het eiland IJsselmonde ( Regio Hoogvliet- Pernis) , de 6e compagnie werd naar Rotterdam gestuurd. een peleton van de 2e compagnie als beveiliging op Waalhaven en de rest van het 1e bataljon plus staf werd ingedeeld bij de op 12 mei 1940 gevormde Gruppe de Boer, die op 12 en 13 mei 1940 harde gevechten leverden in Dordrecht. Schütze Deutsch sneuvelde op 12 mei in Dordrecht tijdens de gevechten rond het spoor. Oberleutnant Mann was Zugführer in de 3e compagnie. Hij kwam vermoedelijk in de vroege avond om bij zware gevechten langs het spoor.

Gefreiter Adam Kettler:
Gefreiter Kettler sneuvelde op of langs de rijksweg bij Dordrecht of werd daar zwaar gewond waarna hij overleed. Het is onduidelijk of hij viel tijdens de verplaatsing van 11.FJR.1 naar Dordrecht - waarbij 11 man van 11./FJR.1 in verschillende gradaties van ernst gewond raakten op de verkeersbrug van Dordrecht of dat hij zwaar gewond raakte danwel gedood werd toen in de middag 11./FJR.1 in gevecht raakte met de overlevenden van Bataljon Ravelli ( NL) te Wieldrecht.

Foto 2: ( Het toeval wil dat dit een opname is van vroeger in de oorlog van dezelfde graven als op foto 4 en 5. )
Richard Heinemann:
Feldwebel Heinemann behoorde tot de 1e compagnie van het pionierbataljon 22. (1./PiBtl.22.) De compagnie werd ingezet ter ondersteuning van Fallschirmjäger Regiment 1. Feldwebel Heinemann werd in de avond van 10 mei verplaatst naar Dordrecht. Onduidelijk is waar hij sneuvelde. Mogelijk raakte hij gewond Bij Moerdijk en overleed hij in het noodhospitaal bij de Tweede Tol. Zijn grafkruis vermeld in ieder geval Dubbeldam als zijn sneuvellocatie op 11 mei 1940.

Kurt Gross:
Jäger Kurt Gross behoorde tot 2./FJR. 1. en landde met zijn compagnie bij de Tweede Tol. Hij sneuvelde bij de bestorming van het barakkenkamp daar op 10 mei 1940.

Karl Jarosch:
Oberjäger Karl Jarosch behoorde to 11./FJR 1. Deze compagnie werd ingezet bij Wieldrecht op de 12e mei en vertrok daarna naar de Tweede Tol. Volgens het verslag van 11./FJR.1. sneuvelde oberjäger Jarosch rond middernacht bij Wieldrecht als gevolg van Nederlands mortiervuur. Waarschijnliijk was dit op de Wieldrechtse Zeedijk of in ieder geval ergens tussen de Tweede Tol en de kruising bij de Schenkeldijk.

Kurt Schulze:
Feldwebel Schulze behoorde tot Fjr.Geschütz Batterie 7. In de late avond van 10 op 11 mei 1940 werd een gedeelte van deze batterie naar Willemsdorp verplaatst en reed een voertuig met Skoda geschut op een Nederlandse versperring daar. In dat voertuig zaten drie personen. Oberleutnant Schram raakte ernstig gewond bij dit ongeval en werd verpleegd op de Berkenhof bij de Tweede Tol. Feldwebel Schulze was zijn ordonnans en kwam om bij het ongeval. Het is onbekend wat er verder met de chauffeur is gebeurd.
Van wie het graf rechts naast het graf van Feldwebel Schulze is, is onbekend. 

Foto 5 en 6.
Zie de informatie hierboven. 

Foto 7, 8, 9 en 10. 
De namen op de graven op deze foto's zijn helaas niet leesbaar en kunnen daardoor niet van informatie worden voorzien.

Foto 11. 
Het graf van een onbekende Nederlandse soldaat. En dat van dienstplichtig soldaat Gerardus Theodorus Burgers.
Dienstplichtig soldaat Burgers behoorde tot 4-II-K.R.A ( Korps rijdende artillerie). Hij bediende een stuk 7 veld ( kanon) dat stond opgesteld in de Vriesestraat achter de Vriesebrug. Twee Duitse tanks vielen het stuk aan op 13 mei. De eerste Duitse tank werd uitgeschakeld. De tweede Duitse tank schakelde het geschut uit. Soldaat Burgers werd hierbij gedood. Hij ontving postuum het Bronzen Kruis wegens zijn moedige optreden.


De foto's hieronder zijn hoogstwaarschijnlijk nog kort na de gevechten gemaakt. De grafkruizen zijn nog van enigszins provisorische makelij. 
De eerste foto laat duidelijk zien aan wie het monument gericht is, namelijk voor het tweede bataljon van het 1e Regiment Fallschirmjäger. Op de foto's zijn nog verschillende parachutisten te zien, inmiddels niet meer in gevechtsuitrusting maar gewoon in uniform. De namen op de graven op de tweede foto zijn helaas niet meer leesbaar. Dit geld ook voor de derde foto. Hier is alleen de naam van Obj. Clerc te lezen. 
Dit levert overigens gelijk wat verwarring op. Op de website van Zuidfront-Holland1940 staat een Unteroffizier met de naam Clerk terwijl hij op de foto begraven ligt als Oberjäger Clerc. Het moet hier hoe dan ook wel om de dezelfde persoon gaan. Hij sneuvelde op 10 mei 1940 bij de aanval op Willemsdorp. 

De laatste foto toont ook een aantal gesneuvelden.
Werner Pusemann: 
Jäger Pusemann sneuvelde op 13 mei 1940 in de binnenstad van Dordrecht , hij werd onthoofd tijdens de gevechten, vermoedelijk door een granaatinslag. 

Ernst Reiter: 
Schütze Reiter werd op 12 mei toegevoegd aan de Gruppe de Boer welke harde gevechten leverde in Dordrecht. Schütze Reiter sneuvelde op 12 mei in de buurt van het Oranjepark of bij het spoor.

Erich Mohs:
Gefreiter Erich Mohs werd als onderdeel van de Pak Versuch Kompanie ( PVK) toegevoegd aan de Gruppe de Boer. Ook hij sneuvelde op 12 mei. Hij werd getroffen door een schot in het hart tijdens de gereedstelling bij de Algemene begraafplaats in Dordrecht. 

Hierna volgen er een aantal graven waar de namen niet van te achterhalen zijn. Het eerste graf na dat van Gefreiter Mohs lijkt de naam G.F. Purts of iets van gelijke strekking te weergeven. De initialen G.F. komen in ieder geval niet terug in het sneuvelregister van Zuidfront-Holland1940. Het is dus lastig te zeggen wiens graf dit is. De naam op het graf ernaast is onleesbaar op deze foto. De laatste naam die leesbaar is , is die van Gefreiter Börmera of Börmela. Eveneens een naam die niet terug te vinden is. 

Een aantal van de parachutisten dragen het zogenaamde Fallschirmjäger Abzeichen. Een interessant detail. 


Hieronder zijn nog vier andere opnames te zien van Duitse oorlogsgraven op de Algemene Begraafplaats. Opvallen detail op foto 19 ( vierde foto onder deze tekst)  is linksboven in de hoek het gebouw op de Algemene begraafplaats. Dit staat er vandaag de dag nog steeds. Op deze foto zijn nog drie namen leesbaar op de graven. De eerste is het tweede graf van links:

Jakob Brechsener: 
Obergefreiter Brechsener diende in de 1. Halbkompanie 7./ FJR 1 en landde in de omgeving van de Zuidendijk en Rustenburg waar hij tijdens de gevechten sneuvelde. 

Bruno Jürgensen:
Jäger Jürgensen maakte deel uit van de Ersatz Kompanie Moll, deze landde op de Tongplaat op 11 mei. Jäger Jürgensen sneuvelde vermoedelijk op de Tongplaat. Bij de foto's van de Tweede Tol ziet u zijn eerdere graf bij de Tweede Tol. Het is op de foto met de parachutistengraven het eerste graf met naam. 

Karl Fischer:
Jäger Karl Fischer diende bij 2./FJR 1. Hij sneuvelde bij de bestorming van het bunkercomplex in park Amstelwijck op 10 mei 1940. 

De volgende leesbare graven vind u op de foto's 17 en 20. Het zijn de graven van de volgende Duitse militairen: 

Heinrich Detlefs:
Obergefreiter Detlefs diende bij de Stabzug I./PzRgt.33 van de 9e panzerdivisie. Hij sneuvelde op 13 mei 1940 toen hij als radioman van een Pz. II tank,  de brug bij Barendrecht probeerde te  veroveren. Zijn tank werd vernietigd door Nederlands PAG vuur. Opvallend genoeg is hij op deze foto begraven in Dordrecht. 

Willi Tromm: 
Unteroffizier Willi Tromm diende eveneens bij de Stabzug I./PzRgt.33 van de 9e panzerdivisie. Hij was commandant op een Pz. II tank en raakte zwaar gewond bij de Barendrechtse brug waarna hij overleed op 13 mei 1940. Ook hij is opvallend genoeg begraven in Dordrecht.

Bernhard Grossblotekamp:
Gefreiter Grossblotekamp behoorde tot 6./IR.16 waarvan een peloton bij de Barendrechtse brug in stelling lag. Toen een mortiergranaat insloeg in een huis wat hij met zijn medesoldaten bezette raakte hij zwaargewond aan het onderlichaam en zijn benen moesten worden afgezet. Op 14 mei 1940 overleed hij alsnog. 

Gustav Wiese:
Gefreiter Wiese behoorde tot 6./IR.16 waarvan een peloton bij de Barendrechtse brug in stelling lag. Toen een mortiergranaat insloeg in een huis wat hij met zijn medesoldaten bezette,  raakte hij zwaargewond en werd vervoerd naar een veldhospitaal waar hij kort na aankomst overleed op 13 mei 1940.

Hans Graband:
Gefreiter Graband was onderdeel van 11./FJR 1. Op 12 mei 1940 raakte 11./FJR 1. in gevecht met een gecombineerde PAG en MG eenheid van het Nederlandse 2e eskadron van het 2e Regiment Huzaren bij het viaduct bij de rijksweg bij de Zeehavenlaan. Vier parachutisten sneuvelden waaronder gefreiter Graband. 

Josef Tillmann ( Vermoedelijk) :
Naast het graf van gefreiter Graband ligt vermoedelijk het graf van gefreiter Josef Tillmann. Ook hij was onderdeel van 11./FJR 1 en sneuvelde op 12 mei bij het viaduct in gevecht met de Huzaren. 


De onderste twee foto's ( 21 en 22) zijn opnames van Duitse militairen van Infanterie Regiment 16 die de graven op de Algemene begraafplaatsen bezoeken. Het markante gebouw van de ontvangsthal is duidelijk zichtbaar op beide foto's. Op foto 22 zijn rechts in beeld nog duidelijk de namen te lezen op de rechtse drie graven. Het zijn alle drie Fallschirmjäger. Van links naar rechts:

Gefreiter Karl Kunz: Op de website van Zuidfront als Gerhard Kunz benoemd. Waarschijnlijk was Karl de roepnaam, hij ligt hier in ieder geval begraven als Karl Kunz. Sneuvelde vermoedelijk bij de Tongplaats als onderdeel van de Ersatzkompanie Moll welke flinke verliezen leed door een slecht georganiseerde landing op 11 mei midden tussen Nederlandse eenheden van 28 RI. 

Gefreiter Helmuth Czora: Onderdeel van de staf van I./FJR 1 werd ingezet bij het beveiligen van de Kiloever tussen de Tweede Tol en Wieldrecht en werd hierbij door het hoofd geschoten op 12 mei 1940.

Oberjäger Heinz Morawietz: Sneuvelde op 10 mei 1940 bij de bestorming van het barakkenkamp bij de Tweede Tol. 

De twee foto's die erop volgen ( 23 en 24) zijn weer foto's van de begraafplaats later in de oorlog. De houten kruizen zijn nu vervangen voor gelijke grafmarkeringen. Het laatste graf is van kanonnier Kahnenbley, hij wordt besproken bovenaan de pagina bij foto 1. 

Bron:  Zuidfront-Holland1940.